Δουλεύοντας τον γραπτό λόγο με την Μάθηση Μέσω Σχεδιασμού - η πρώτη επαφή!

  Η έκθεση και ο γραπτός λόγος με απασχολεί ίδιαίτερα από όταν άρχισα να διδάσκω. Φυσικά ο περισσότερος κόσμος θα αναρωτηθεί γιατί επειδή έχει σαν εικόνα τη δασκάλα να κάθεται ήσυχα στην έδρα αφού έχει πει στα παιδιά να γράψουν για ένα θέμα περιμένοντας να τελειώσουν.
  Αυτή η ευαισθησία μου με τον γραπτό λόγο έχει τις ρίζες της στα δικά μου μαθητικά χρόνια στο σχολείο. Εκείνο το περίφημο "Σκέφτομαι και γράφω" ήταν για μένα ένα πραγματικό μαρτύριο. Με πολλή σκέψη και κόπο κατάφερνα να γράψω 2-3 σειρές στις μικρές τάξεις όπου έγιναν 8-10 στις μεγαλύτερες. Κάθε φορά το σχόλιο κάτω από το κείμενό μου ήταν θα μπορούσες να είχες γράψει περισσότερα. Ναι! Αλλά τι; Και φυσικά απορρούσα πώς γίνεται κάποια παιδιά να γράφουν τόσα πολλά και όμορφα πράγματα.
  Ο γραπτός λόγος είναι χάρισμα. Κάποιο άνθρωποι γεννιόνται με το χάρισμα να μπορούν να γράφουν ωραία κείμενα και αυτό μπορεί κανείς να το διακρίνει από την πρώτη κιόλας τάξη όταν οι μικροί μαθητές σκαρώνουν τα πρώτα τους κειμενάκια. Και με τους υπόλοιπους τι γίνεται; Δε θα μάθουν να γράφουν; 
   Φυσικά και θα μάθουν, αφού ο γραπτός λόγος διδάσκεται! Θυμηθείται όσοι είχατε παρόμοιο πρόβλημα ότι στο λύκειο ξαφνικά αρχίσατε να γράφετε τα δοκιμιακού τύπου κείμενα που ζητούν στις εισαγωγικές εξετάσεις. Δεν είναι ένα είδος επιφύτισης ούτε μόνο η ξαφνική ωρίμανση αλλά και ότι σε εκείνη τη περιόδο και για λόγους που εξυπηρετούν την επιτυχία στις εξετάσεις κάποιος καθηγητής φιλόλογος σας δίδαξε πώς να γράφετε ένα δοκίμιο, μια παράγραφο κτλ
   Όμως, στην καθημερινή μας ζωή οι επικοινωνιακές συνθήκες είναι περισσότερες και πολύ διαφορετικές από την έκθεση ιδεών που ζητούν στις εισαγωγικές εξετάσεις και ο καθένας θα πρέπει να είναι έτοιμος να ανταπαξέλθει σε οποιαδήποτε περίπτωση που θα πρέπει να εκφραστεί γραπτώς. 
   Για το λόγο αυτό θεωρώ ότι ο γραπτός λόγος είναι το δυσκολότερο ίσως μάθημα στο δημοτικό σχολείο και ότι πρέπει να διδάσκεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Οπότε η εφαρμογή του μοντέλου της Μάθησης Μέσω Σχεδιασμού ήταν μια πρόκληση για εμένα και αμέσως δεχτηκα!


  Ξεκινώντας να την προσπάθεια να σχεδιάσουμε μαι διδασκαλία με τη Μάθηση Μέσω Σχεδιασμού τίποτα δεν ήταν εύκολο. Είναι πολλές οι πρακτικές που έχουν εγκαθιδρυθεί στον τρόπο που κάνουμε τη διδασκαλία αλλά και που υπάρχουν σαν γενικότερες αξίες και οι οποίες θα έπρεπε να επανπροσδιοριστούν.
  Αρκικά υπάρχει μα βαθιά αντίληψη ότι αξία έχει οτιδήποτε γράφεται και μένει, όπως οι πολλές ασκήσεις. Για παράδειγμα κατα τη διάρκεια της διδασκαλίας μας δραστηριότητες οι οποίες γίνονται στην τάξη και γίνονται με συζήτηση, εξαγωγη συμπερασμάτων και καταραφή στον πίνακα δεν έχουν την ίδια αξία στην παιδαγωγική διαδικασία και ότι θα πρέπει να γεμίσουμε το σχέδιο της διδασκαλίας μας με "φανταχτερές" δραστηριότητες. Ήταν λάθος!
  Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα ήταν η ίδια η επιλογή των δραστηριοτήτων. Σε αυτό συνέβαλε και το γεγονός οτι αρχικά επιλέξαμε να ετοιμάσουμε μια διδασκαλία η οποία δεν υπήρχε στις ενότητες του σχολικού βιβλίου και άρα δεν είχαμε μια βάση. Με τον καιρό καταλάβαμε ότι οι δραστηριότητες που είχαμε επιλέξει δεν εξυπηρετούσαν τον σκοπό μας που ήταν η παραγωγή γραπτού λόγου. Όσο εντυπωσιακές, εφάνταστες και προτότυπες κι αν ήταν... ήταν εκτός θέματος!
 Τελικά καταλήξαμε στο παρακάτω σχέδιο μαθήματος το οποίο εφαρμόστηκε στην τάξη. Αρχικά δημιουργήσουμε μια ροή δραστηριοτήτων πριν καταλήξουν οι μαθητες στην παραγωγή γραπτού λόγου και στη συνέχεια επιχειρήσαμε να συνδέσουμε τις δραστηριότητες αυτές με κάθε μια από τις Γνωστικές Διαδικασίες που χρησιμοποιεί η Μάθηση Μέσω Σχεδιασμού και αναφέρονται σε προηγούμενη ανάρτηση. (εδω) Επίσης προσπαθήσαμε αυτή η διδασκαλία να μην είναι ανεξάρτητη από τα σχολικά βιβλία και να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ξανά.
    
     


Σχέδιο μαθήματος με τη μάθηση μέσω σχεδιασμού



Τάξη: Δ’

Μάθημα: Γλώσσα

Τίτλος ενότητας: Γελάσαμε με την ψυχή μας

Θέμα: Δημιουργία κόμικ και μετατροπή του σε αφηγηματικό κείμενο

Διάρκεια: 2 δίωρα (προσυγγραφικό + συγγραφικό)

Εκπαιδευτικός: Σφυρή Πολυξένη

Ημέρα εφαρμογής: 11-12/5/2015



Στόχοι μαθήματος

Μέσω της συγκεκριμένης διδασκαλίας τα παιδιά ασκούνται:

o    Να διαβάζουν και να κατανοούν ένα κόμικ

o    Ανακαλύπτουν τα περιγραφικά στοιχεία ενός κόμικ.

o    Αναγνωρίζουν τις βασικές αρχές δόμησης ενός κόμικ.

o    Αφηγούνται ένα κόμικ δημιουργώντας ένα πεζό κείμενο

o    Δημιουργούν μόνα τους ένα κομικ.

o    Μετατρέπουν το κόμικ τους σε αφήγηση.

o Ξαναθυμούνται χρονικές λέξεις, ευθύ πλάγιο λόγο και τους παρελθοντικούς χρόνους.



Προαπαιτούμενες γνώσεις

Οι μαθητές είναι ικανοί να:

·   Διαβάζουν σιωπηρά ένα κείμενο

·   Απαντούν προφορικά σε ερωτήσει κατανόησης ενός κειμένου

·   Χρησιμοποιούν τους χρόνους των ρημάτων

·   Χρησιμοποιούν τον ευθύ και πλάγιο λόγο

                   

Σύντομη Περιγραφή

Στην ενότητα «Γελάσαμε με την ψυχή μας» με την υποενότητα «Φρουτοπία» τα παιδιά έρχονται πιο αναλυτικά σε επαφή με τα συστατικά στοιχεία συγγραφής ενός κόμικ καθώς και την μετατροπή του σε αφηγηματικό κείμενο.

 

Δομή του μαθήματος

Προετοιμασία (ανάγνωση του βιβλίου):

Με αφορμή την ενότητα «Ιστορίες παιδιών» τα παιδιά θα διαβάσουν το βιβλίο «Στα ίχνη της χαμένης Ατλαντίδας» - όπου μια παρέα παιδιών βρίσκονται στα ίχνη της Χαμένης Ατλαντίδας – στην τάξη. Πριν ξεκινήσει η ανάγνωση του βιβλίου παρουσιάστηκε το εξώφυλλο στους μαθητές και ζητήθηκε να περιγράψουν τι δείχνει, ρωτήθηκαν ποιος είναι ο τίτλος του βιβλίου, ποιος είναι ο συγγραφέας και οι εκδόσεις. Στη συνέχεια διαβάστηκε η περίληψη και ρωτήθηκαν αν έχουν ξανακούσει για τη χαμένη Ατλαντίδα και τι ξέρουν γι αυτή. (Το βιβλίο διαβάστηκε σταδικά στην τάξη από τους μαθητές όπως γίνεται καθημερινά στα πλαίσια της φιλαγνωσίας λίγο κάθε πρωί πριν ξεκινήσει το μάθημα).
Επίσης την προηγούμενη μέρα έγινε η επεξεργασία του κόμικ της Φρουτοπίας και συζητήθηκαν τα χαρακτηριστικά του κόμικ καθώς και ότι ο συγγραφέας έγραψε το αφηγηματικό κείμενο ενώ ο εικονογράφος το μετέτρεψε σε κόμικ. Τα παιδιά διάβασαν το κόμικ του βιβλίου και το αφηγήθηκαν προφορικά. Η ενότητα αυτή είχε σα γραμματικό φαινόμενο τα επιφωνήματα. Εγινε επεξεργασία του φαινομένου και συσχέτισή του με τα κόμικ.


Προσυγγραφικό στάδιο. (1ο δίωρο)

Αρχικά ζητήθηκε από τα παιδιά να εντοπίσουν στη βιλιοθήκη της τάξης αν υπάρχουν βιβλία με κόμικ, να πάρουν ένα και να το φέρουν στην ομάδα τους. Ρωτήθηκαν γιατί επέλεξαν αυτό το βιβλίο σαν κόμικ και ποια χαρακτηριστικά έχει που τα βοήθησε να το εντοπίσουν.
Στη συνέχεια συζητήσαμε για το πώς είναι γραμμένο ένα κόμικ, τη χρονική αλληλουχία των εικόνων, τα συννεφάκια των διαλόγων, την μικρή αφήγηση που υπάρχει κάποιες φορές κτλ. (5 λεπτά – Βιώνοντας το γνωστό)
Μετά δίνουμε ένα μικρό κόμικ ανακατεμένο και ζητάμε να βάλουν τα σκίτσα στη σειρά. (5 λεπτά – βιώνοντας το νέο)
Αφού έβαλλαν το κόμικ τους στη σειρά, το κόμικ κάθε ομάδας προβλήθηκε στον πίνακα και ζητήθηκε από κάποιο μέλος να διαβάσει το κόμικ που έχουν και να μας πει τι τους βοήθησε να βάλει τις εικόνες στη συγκεκριμένη χρονική σειρά. (10 λεπτά – εννοιολόγηση με ονοματοποίηση)
Στη συνέχεια δόθηκαν χαρτιά στην κάθε ομάδα και τους ζητήθηκε να γράψουν την αφήγηση του κόμικ που έχουν μπροστά τους. (10 λεπτά - )
Στη συνέχεια συζητήσαμε τι πρόσεξαν κατά την μετατροπή του κόμικ σε αφηγηματικό κείμενο: τα λόγια είναι σε ευθύ λόγο ενώ στην αφήγηση θα μετατράπηκαν σε πλάγιο ή σε διάλογο. Επίσης σχετικά με τον χρόνο που χρησιμοποίησαν, το πρόσωπο των ρημάτων και ότι στην αφήγηση συμπεριέλαβαν πληροφορίες που στο κόμικ φαίνονται στο σκίτσο. (5 λεπτά – εννοιολόγηση με ονοματοποίηση)
Μετά ζητήθηκε από τα παιδιά να εντοπίσουν πώς παρουσιάζονται κάποια στοιχεία της ιστορίας στο κόμικ και πώς στην αφήγηση. Διάλογοι, χρόνος, τόπος κτλ και δημιουργήθηκε ένας πίνακα στον πίνακα της τάξης αντιπαραβάλλοντας τα στοιχεία αυτά. (10 λεπτά – εννοιολόγηση με θεωρητικοποίηση)
Αφού δημιουργήθηκε ο πίνακας συζητήσαμε πώς αυτά λειτουργούν στο ένα και στο άλλο κείμενο. Πχ το κομικ είναι σε χρόνο ενεστώτα γιατί βλέπουμε να συμβαίνουν αυτή τη στιγμή, το πρόσωπο του ρήματος είναι ανάλογο με το ποιος μιλάει και σε ποιον απευθύνεται, ο τόπος φαίνεται στο κάθε σκίτσο, ο χρόνος από την αλληλουχία των σκίτσων κτλ. Στην αφήγηση ο χρόνος είναι συνήθως αόριστος ή παρατατικός, το πρόσωπο ανάλογα με το ποιος αφηγείται, ο τόπος περιγράφεται και ο χρόνος φαίνεται από χρονικές και συνοχικές λέξεις. (5 λεπτά – Αναλύοντας λειτουργικά)
Αμέσως μετά τα παιδιά συμπλήρωσαν ατομικά τα λόγια στο κόμικ της άσκησης 2 του ΤΕ στη σελίδα 34. Σε αυτή την άσκηση έπρπε να παρατηρήσουν στα σκίτσα, τον τόπο, τις κινήσεις και τις εκφράσεις της Μαφάλντα και ανάλογα να σκεφτούν τι θα μπορούσε να λέει. (5 λεπτά – Αναλύοντας κριτικά)
Τέλος τους δόθηκε η οδηγία να μετατρέψουν ατομικά στο τετράδιο τους το κόμικ αυτό σε αφηγηματικό κείμενο. (10 λεπτά – άμεση εφαρμογή)
 
Εφαρμογή της νέας γνώσης – παραγωγή γραπτού λόγου
Την επόμενη μέρα ειπώθηκε στα παιδιά ότι ήρθε η στιγμή να γίνουν οι ίδιοι «καρτουνίστες», δηλαδή να δημιουργήσουν το δικό τους κόμικ. Κι επειδή η ιδέα να δημιουργήσουν από την αρχή ένα κόμικ μπορεί να τους δυσκόλευε για το θέμα που θα έχει τους ζητήθηκε να δημιουργήσουν ένα κόμικ με τη συνέχεια του βιβλίου που έχουμε διαβάσει για τη χαμένη Ατλαντίδα. Τους δόθηκε ένα φύλλο εργασία με 4 πλαίσια για να φτιάξουν τη δική τους ιστορία σε μορφή κόμικ. Για να το ολοκληρώσουν έπρεπε νε επιλέξουν αν οι ίδιοι ήρωες συνέχισαν την ιστορία και να σκεφτούν μόνα τους τι έκαναν, αν συνέχισαν να ψάχνουν, αν τελικά βρήκαν αυτόν τον τόπο κτλ.  Επίσης τονίστηκε ότι έπρεπε τα σκιτσάκια να έχουν μια σειρά δηλαδή αρχή, μέση, τέλος και ότι στο τέλος θα πρέπει να εντυπωσιάσουν τον αναγνώστη. Επίσης στο τέλος έπρεπε να ετοιμάσουν και τον τίτλο του κόμικ τους (Δόθηκαν 4 πλαίδια γιατί είναι πιο εύκολο να το επεξεργαστούν, αν ήθελαν να προσθέσουν περισσότερα σκίτσα, μπορούσαν να το κάνουν ). Τελειώνοντας η κάθε ομάδα έδωσε το κόμικ της σε άλλη ομάδα να το διαβάσει και όλα τα κόμικ παρουσιάστηκαν στην τάξη (40 λεπτά – εφαρμόζοντας δημιουργικά)
Μετά τη δημιουργία του κόμικ έπρεπε κάθε παιδί ατομικά να γράψει σε αφηγηματικό κείμενο την ιστορία που ετοιίμασαν. (20 - 30 λεπτά – εφαρμόζοντας άμεσα)

 Αυτοαξιολόγηση

Μετά το τέλος της συγγραφής τους ζητήθηκε να διαβάσουν ξανά το κείμενό τους, να κάνουν διορθώσεις αν νομίζουν ότι χρειάζεται . Τέλος αντάλλαξαν τα κείμενά τους με τους διπλανούς τους. (5 λεπτά)


Τελική αποτίμηση

Σε γενικές γραμμές το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε βάση του αρχικού πλάνου, με εξαίρεση τη αλλαγή στη σειρά των δραστηριοτήτων.
Οι μαθητές ανταποκρίθηκαν στις δραστηριότητες και συμμετείχαν με αρκετό ενδιαφέρον. Όμως το ενδιαφέρον δεν ήταν το ίδιο κατά τη διάρκεια της συζήτησης των χαρακτηριστικών των καρτούν και των διαφορών τους με την αφήγηση.
Κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων οι μαθητές εργάστηκαν ομαδικά βοηθώντας ο ένας τον άλλον. Επίσης κατά την ατομική αφήγηση του καρτούν της άσκησης του βιβλίου δούλεψαν γρήγορα, κατανοώντας εύκολα τι έπρεπε να κάνουν ακόμα και μαθητές που παραδοσιακά δυσκολεύονται σε αυτό.
Το ίδιο συνέβη και στην αφήγηση του δικού τους καρτούν. Έγραψαν άνετα την αφήγηση χωρίς ιδιαίτερες υποδείξεις. Μου έκανε εντύπωση ότι μαθητές που συνήθως έχουν ιδέες αλλά δεν ξέρουν πώς να αρχίσουν ή πώς να τις γράψουν και αργούν κοιτώντας το χαρτί τους, έγραψαν άνετα. Επίσης παρατηρήθηκε ότι κάποιοι μαθητές αναλώθηκαν ιδιαίτερα στο να μεταφέρουν όλους τους διαλόγους από ευθύ σε πλάγιο λόγο μέσα στην αφήγησή τους.
Σχετικά με τη δημιουργία του καρτούν αυτό τα ενθουσίασε πολύ. Οι δύο ομάδες συνεργάστηκαν άψογα δίνοντας βοήθεια και εξηγήσεις ο ένας στον άλλον. Μοίρασαν τις δουλειές κάνοντας ο καθένας αυτό που μπορούσε καλύτερα κατά τη δημιουργία του. Έτσι τελείωσαν την εργασία τους χωρίς ιδιαίτερες υποδείξεις, εκτός από την τοποθέτηση των σύννεφων των διαλόγων έτσι ώστε να είναι ξεκάθαρη η σειρά ανάγνωσης. Στης άλλες δύο ομάδες το πρόβλημα εντοπίστηκε στην προσπάθεια επιβολής της γνώμης ενός εκ των μελών της, το οποίο δεν είχε κατανοήσει πλήρως αλλά δε δεχόταν τη γνώμη των άλλων. Μετά τις υποδείξεις τελείωσαν γρήγορα, χωρίς όμως να παράγουν το ίδιο καλό αποτέλεσμα.
Σχετικά με το χρόνο εφαρμογής μου φάνηκε πολύ μεγάλος. Θεωρώ ότι 2 δίωρα και μισή ώρα ακόμα είναι υπερβολικός χρόνος για ένα θέμα γραπτής έκφρασης ειδικά αν σε αυτόν συνυπολογιστεί το διώρο που είχε προηγηθεί με την επεξεργασία του κειμένου της φρουτοπίας και του γραμματικού φαινομένου . Αν αυτό εφαρμοζόταν σε κάθε γραπτή έκφραση που προτείνεται από το βιβλίο ή σε κάθε είδος γραπτού λόγου που ορίζεται από το αναλυτικό πρόγραμμα, τότε ίσως να μας περιορίσει χρονικά στην υπόλοιπη ύλη του μαθήματος της γλώσσας.
 Ο χρόνος θα μπορούσε να περιοριστεί αν το προγραφικό στάδιο συγχωνευόταν με το διώρο της επεξεργασίας του κειμένου της ενότητας (της φρουτοπίας).




Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Α΄ τάξη - Λέξεις ολικής εκμάθησης

Ασκήσεις στο τετράδιο... αυτό το βάσανο! (μικρές συμβουλές)

Πάτημα στη δεκάδα: Προσθέσεις με υπέρβαση της δεκάδας (Α' τάξη - κεφάλαιο 42)